Đà Nẵng – Sau gần nửa thế kỷ thất lạc, đóa sen – một trong hai pháp khí quan trọng của tượng Bồ tát Tara – đã chính thức trở về vị trí nguyên thủy, giúp bảo vật quốc gia hơn 1.200 năm tuổi lần đầu xuất hiện trước công chúng với diện mạo gần như trọn vẹn nhất.
 |
| Pháp khí con ốc được gắn lên tay trái tượng Bồ tát Tara. Ảnh: Nguyễn Đông |
Ngày 19/11/2025, Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng trưng bày tượng Bồ tát Tara với đầy đủ hai pháp khí: đóa sen và con ốc. Các chi tiết được gắn tạm bằng vật liệu trung tính, không ảnh hưởng đến chất liệu đồng, nhằm tái hiện hình dáng nguyên bản của kiệt tác Phật giáo Chămpa.
Theo ông Trần Kỳ Phương, nhà nghiên cứu văn hóa – nghệ thuật Chămpa, người theo dõi hành trình pho tượng từ những ngày đầu, sự trở về này mang ý nghĩa đặc biệt.
“Đây không chỉ là việc khôi phục một cổ vật, mà là khép lại một cuộc lưu lạc dài, mở ra trang mới cho một bảo vật quốc gia”, ông nói.
Phát hiện tình cờ dưới chân tháp cổ
Năm 1978, trong lúc đào gạch Chăm tại làng Đồng Dương (nay thuộc xã Bình Định Bắc, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam), người dân bất ngờ phát hiện một khối kim loại lớn nằm sâu khoảng 3 m, cách tháp Sáng chừng 20 m.
Đó là pho tượng đồng đứng thẳng, cao 114 cm, nặng 81 kg, tạo hình mềm mại với vòng eo thắt, mái tóc búi cao tinh xảo – đặc trưng của phong cách Đồng Dương, giai đoạn rực rỡ nhất của nghệ thuật Chămpa thế kỷ 9.
 |
| Tượng Bồ tát Tara trưng bày tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng, lần đầu tiên đủ hai pháp khí trên tay, ngày 19/11/2025. Ảnh: Nguyễn Đông |
Ban đầu, người dân lầm tưởng tượng được đúc bằng vàng. Để kiểm chứng, họ tháo hai pháp khí và bẻ một số ngón tay mang đi giám định, kết quả cho thấy tượng làm bằng đồng.
Hành trình lưu lạc của hai pháp khí
Thời điểm đó, các quy định pháp lý về bảo vệ di sản còn chưa hoàn chỉnh. Pho tượng được đưa về Bảo tàng Điêu khắc Chăm bảo quản, nhưng hai pháp khí – con ốc và đóa sen – vẫn được người dân giữ lại, truyền tay qua nhiều thế hệ như “gia bảo”.
Việc bàn giao không trọn vẹn dẫn đến những tranh cãi kéo dài suốt nhiều năm, thậm chí có thời điểm người dân gửi đơn khiếu nại ra Trung ương. Dù bảo tàng nhiều lần đề nghị hoàn trả hiện vật để hoàn chỉnh pho tượng, quá trình này vẫn bế tắc gần 40 năm.
 |
| Pháp khí con ốc được gắn lên tay trái tượng Bồ tát Tara. Ảnh: Nguyễn Đông |
Theo ông Trần Kỳ Phương, trong bối cảnh lịch sử đặc biệt ấy, việc người dân gìn giữ hai pháp khí mà không để thất lạc hay hư hại là điều đáng trân trọng.
Bước ngoặt sau gần nửa thế kỷ
Năm 2019, người dân làng Đồng Dương đồng ý bàn giao hai pháp khí cho Bảo tàng Quảng Nam. Đến chiều 9/12/2023, con ốc và đóa sen chính thức được chuyển giao cho Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng.
Cuối năm 2025, bảo tàng tiến hành gắn tạm hai pháp khí lên cánh tay gãy của tượng, lần đầu đưa tượng Bồ tát Tara ra trưng bày với hình hài gần nguyên bản.
 |
| Lãnh đạo TP Đà Nẵng tham quan và nghe thuyết minh về tượng Bồ tát Tara. Ảnh: Nguyễn Đông |
Theo giới chuyên môn, khi đầy đủ pháp khí, tượng Tara là một trong những tác phẩm Phật giáo quan trọng bậc nhất châu Á. Con ốc tượng trưng cho sự truyền bá đạo pháp, đóa sen biểu trưng cho trí tuệ thanh tịnh – hoàn chỉnh hình tượng Phật Mẫu Tara, hóa thân từ lòng từ bi của Bồ Tát Quan Thế Âm.
Thách thức bảo tồn và giá trị di sản
Dù hai pháp khí đã trở về, việc gắn cố định vĩnh viễn lên tượng vẫn là thách thức lớn, đòi hỏi chuyên gia quốc tế và chi phí rất cao. Trước mắt, giải pháp gắn tạm được xem là phù hợp và an toàn.
Tượng Bồ tát Tara được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2012, vốn là linh tượng của Phật viện Đồng Dương dưới thời vua Indravarman II. Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng, đây là hiện vật quan trọng bậc nhất của Bảo tàng Điêu khắc Chăm, mang giá trị đặc biệt về lịch sử, nghệ thuật và tín ngưỡng.
Theo: vnexpress.net
Đăng nhận xét